اینترنت ملی | عواقب ملی شدن اینترنت در عصر دیجیتال

اینترنت ملی؛ موضوعی که امروزه به تیتر اول روزنامه ها تبدیل شده است و همه مردم در رابطه با این موضوع صحبت می کنند. احتمالا شما نیز این کلمه را بارها و بارها در کوچه و خیابان شنیده اید؛ اما ممکن است اطلاعات کافی در این زمینه نداشته باشید و به همین دلیل در این مقاله قصد داریم به بررسی کامل اینترنت ملی بپردازیم و مزایا و معایب آن را مورد نقد و بررسی قرار دهیم. لازم به ذکر است که با ملی شدن اینترنت در ایران، شاهد تغییرات بسیار گسترده در اینترنت کشور خواهیم شد و اگر شما نیز می خواهید بدانید این تغییرات شامل چه مواردی می شود، تا پایان با مایسا پناهی همراه باشید.

اینترنت ملی چیست؟

ابتدا به این سوال پاسخ دهیم که اصلا اینترنت ملی چیست؟ برخی از کشورها مانند کره شمالی، روسیه و چین به جای اینترنت جهانی از اینترنت ملی بهره می گیرند؛ چرا که می توانند از این طریق به اطلاعات و داده های درون شبکه هایی که در حال تبادل است، نظارت دقیق داشته باشند. در حقیقت اینترنت ملی بستری را برای دولت فراهم می کند تا طبق یکسری پروتکل هایی کاربران بتوانند از خدمات و اینترنت بهره مند شوند. لازم به ذکر است که اینترنت ملی نسبت به اینترنت جهانی در ارائه خدماتی مانند شبکه های مجازی، موتور جستجو، سرویس های ایمیل و… بسیار محدودیت و ضعف دارد.

طبق آخرین اخبار و گفته هایی که از مسئولین به بیرون درج شده است، با فعال سازی اینترنت ملی قصد دارند جلو خروج درخواست های دسترسی از مراکز داده درون کشور را بگیرند و یا به اصطلاح دیگر، این درخواست ها به وسیله ارتباط امن و محرمانه، درون یک شبکه داخلی پردازش شوند. ناگفته نماند که مسئولین این امر می گویند با فعال سازی اینترنت ملی، ارتباط با اینترنت جهانی قطع نمی شود و همچنین دسترسی به سایت های داخلی با سرعت بیشتر و قیمت کمتر انجام می شود.

کدام کشورها اینترنت ملی دارند؟

برخی از کشورهای جهان که انگشت شمار نیز هستند، در راستای ایجاد ارتباط بین سازمان های خود دز کنار طراحی وبسایت یک شبکه اینترنتی جدا از اینترت جهانی ایجاد کرده اند. به عنوان مثال، کشور اسکاتلند برای دانشجویان و دانش آموزان خود، شبکه ای تحت عنوان گلو (GLOW) ایجاد کرده است. در ادامه به کشورهایی که نت ملی در آن فعال شده است می پردازیم و با ویژگی های اینترنت ملی آن ها آشنا می شویم:

اینترنت ملی کره شمالی: کوانگ میونگ

یکی از کشورهایی که ارتباط بسیار محدودی با دنیا دارد، کره شمالی است و این ارتباط کم نیز در اینترنت این کشور نیز قابل مشاهده است. اینترنت کوانگ میونگ به معنی نور درخشان، شبکه ملی اطلاعات کشور کره شمالی است که به شدید ترین شکل ممکن توسط دولت کره شمالی کنترل می شود. لازم به ذکر است که تمامی داده ها و سرویس های داخلی این شبکه توسط دولت به صورت دقیق مورد بررسی قرار می گیرد به طوری که یک کاربر نمی تواند به صورت مستقل یک سایتی را راه اندازی کند و برای این امر باید از کانال های دولتی اقدام کند و عملا سئو آن سایت بسیار محدود است. به صورت کلی اینترت کوانگ میونگ یکی از محدودیت ترین اینترنت های ممکن به شمار می رود که به صور کامل از اینترنت جهانی جدا است.

اینترنت ملی اطلاعات کوبا: ردکوبانا

یکی دیگر از کشورهایی که از اینترنت ملی بهره مند شده است، کشور کوبا است؛ اما نسبت به کره شمالی محدودیت های کمتری دارد. کاربران در کوبا می توانند به اینترنت جهانی متصل شوند، اما با این تفاوت که سرعت اینترنت جهانی در کشور کوبا نسبت به اینترنت داخلی بسیار کند تر است. دولت کوبا برای اینترنت ملی خود هزینه های گزافی پرداخته است و اهداف بلند پروازانه ای برای این امر دارند؛ به طوری که تا الان توانسته اند اینترنت موبایل و وای فای خانگی را راه اندازی کنند و همچنین خدماتی مانند سرویس ایمیل، نقشه و موتور جستجو را ایجاد کنند. به صورت کلی کشور کوبا بعید به نظر می رسد بتواند با سرویس های خارجی در این زمینه رقابت کند.

اینترنت ملی روسیه: رونت

اهداف اینترنت ملی روسیه شباهت بسیار زیادی با اینترنت ملی ایران و چین دارد و با این هدف ایجاد شده است که تمام ترافیک داخلی کشور در داخل شبکه ملی اینترنت نگهداری شود. امروزه برای راه اندازی نت ملی روسیه جای کار بسیار زیادی وجود دارد، اما هزینه های زیادی برای زیر ساخت آن در نظر گرفته شده است. ناگفته نماند که ارتباط با اینترنت جهانی در روسیه به وسیله کانال های به خصوصی که در آن امکان فیلتر و یا نظارت بر محتوا وجود دارد، صورت می گیرد و برای همین مارکتینگ در روسیه بسیار محدود است.

اینترنت ملی اطلاعات چین: دیوار آتشین

اینترنت در چین به صورت کاملا جداگانه از اینترنت جهانی است؛ چرا که محدودیت های بسیار شدیدی از لحاظ سانسور و فیلتر کردن سایت ها در این کشور اعمال می شود. دانستن این موضوع حائز اهمیت است که اینترنت ملی چین یک شبکه جداگانه ای ندارد، بلکه از مجموعه از نرم افزارها و خدمات مختلف ایجاد شده است. به عنوان مثال کشور چین با فیلتر کردن فیس بوک، وی چت را جایگزین آن کرده است و همچنین با فیلتر کردن توییتر، ویبو را جایگزین آن کرده است.

به صورت کلی استراتژی کشور چین جداسازی از اینترنت جهانی نیست، بلکه امکاناتی فراهم می کند تا کاربران چینی به جای استفاده از سرویس های خارجی، از سرویس های داخلی استفاده کنند. لازم به ذکر است که دیوار آتشین نوعی اینترنت ملی به حساب نمی آید و مشکلی در تولید محتوا ندارند، اما تمام محدودیت هایی که یک شبکه ملی اطلاعات می تواند ایجاد کند را داراست و هدف اصلی از ملی کردن اینترنت در ایران نیز دقیقا به این شکل است.

تاریخچه شکل گیری اینترنت ملی ایران

از زمان مطرح شدن پروژه اینترنت ملی در سال های گذشته، سوالی که همواره در ذهن کارشناسان و مردم بوده این است که اینترنت ملی یعنی چه؟ در سال ۱۳۸۴، ایده ایجاد شبکه ملی اطلاعات به عنوان زیرساختی مستقل از اینترنت جهانی در اسناد کلان کشور همچون سند چشم انداز بیست ساله و برنامه های توسعه کشور گنجانده شد. هدف اولیه از این طرح، ایجاد بستری امن، پایدار و داخلی برای تبادل اطلاعات و خدمات دیجیتال بود.

در سال ۱۳۸۹، شورای عالی فضای مجازی رسما پروژه راه اندازی نت ملی را تصویب کرد و از آن پس، فازهای مختلف این طرح با همکاری وزارت ارتباطات، شرکت ارتباطات زیرساخت، اپراتورها و سایر نهادها آغاز شد. در سال ۱۳۹۵، اولین فاز اجرایی شبکه ملی اطلاعات به بهره برداری رسید. از آن زمان تاکنون، توسعه اینترنت ملی ایران در چند مرحله ادامه یافته است. این توسعه شامل راه اندازی مراکز داده داخلی، افزایش ظرفیت پهنای باند داخلی، بومی سازی خدمات پایه مانند ایمیل مارکتینگ، پیام رسان و موتور جست وجو و همچنین، تقویت زیرساخت های امنیت سایبری بوده است.

تفاوت اینترنت ملی با اینترنت جهانی

اینترنت ملی در مقایسه با اینترنت جهانی، ساختار و کارکردی متفاوت دارد که این تفاوت ها هم در سطح دسترسی به خدمات، هم در مدیریت داده ها و هم در تجربه کاربری قابل مشاهده است.

• دسترسی به خدمات خارجی و داخلی: در چارچوب اینترنت ملی، اولویت با ارائه و توسعه خدمات داخلی مانند پیام رسان ها، موتورهای جست وجوی بومی، سامانه های آموزشی و خدمات مالی در بستر ملی است. در چنین ساختاری، دسترسی به برخی از سرویس های بین المللی ممکن است با محدودیت هایی مواجه شود یا به صورت کامل از دسترس خارج گردد. این موضوع می تواند تجربه کاربرانی را که به منابع علمی، ابزارهای توسعه نرم افزار یا خدمات تجاری جهانی نیاز دارند، تحت تأثیر قرار دهد.
• کنترل و مدیریت ترافیک: یکی دیگر از تفاوت های کلیدی بین اینترنت ملی و اینترنت جهانی، نحوه مدیریت و هدایت ترافیک داده است. در اینترنت جهانی، ترافیک کاربر آزادانه بین سرورها و دیتاسنترهای مختلف در سراسر جهان جابه جا می شود. اما در اینترنت ملی، مسیرهای داده به صورت متمرکزتر و عمدتا از طریق زیرساخت داخلی مدیریت می شوند که این موضوع از منظر برخی کارشناسان، می تواند نظارت پذیری و محدودسازی را تسهیل کند.
• تفاوت در سرعت و کیفیت: در ظاهر، استفاده از سرورهای داخلی می تواند به بهبود سرعت بارگذاری برخی سرویس های بومی کمک کند. اما از سوی دیگر، محدودسازی ارتباط با زیرساخت های جهانی ممکن است منجر به کاهش سرعت و کیفیت دسترسی به بسیاری از سرویس ها و سایت های بین المللی شود؛ به ویژه در زمان هایی که اتصال خارجی با اختلال مواجه باشد یا اولویت با شبکه ملی قرار گیرد. در صورتی که کاربران با کندی یا اختلال در دسترسی به سرویس های خارجی مواجه شوند، ممکن است تجربه کاربری به طور محسوسی تحت تأثیر قرار گیرد.

فاصله گرفتن از جهان دیجیتال با نت ملی

اینترنت ملی در ظاهر به دنبال تقویت زیرساخت های داخلی و استقلال دیجیتال است، اما از منظر فنی و تخصصی، نگرانی هایی جدی در خصوص عقب ماندگی تکنولوژیک و انزوای دیجیتال کشور مطرح است. در ادامه، برخی از چالش های کلان و تخصصی این رویکرد مورد بررسی قرار می گیرد:

• کاهش تعامل با اکوسیستم جهانی فناوری: یکی از زیربناهای رشد فناوری در دنیا، تعامل آزاد و مستمر با پلتفرم ها، ابزارها و شبکه های جهانی است. مهندسان نرم افزار، پژوهشگران داده، و فعالان استارتاپی نیازمند ارتباط دائمی با منابع بین المللی، انجمن های تخصصی، مخازن کد و ابزارهای توسعه هستند. محدودیت در این ارتباط، موجب افت مهارت های فنی، تأخیر در انتقال فناوری و محدود شدن جریان یادگیری می شود.
• آسیب به موقعیت رقابتی نیروی متخصص: متخصصان ایرانی در بسیاری از حوزه ها، از جمله هوش مصنوعی، امنیت سایبری و علوم داده، پتانسیل فعالیت در سطح بین المللی دارند. اما در فضایی که دسترسی به پلتفرم های آموزشی، بازارهای جهانی و ابزارهای توسعه با مانع مواجه باشد، رقابت پذیری نیروی کار متخصص در سطح جهانی کاهش خواهد یافت و احتمال مهاجرت نخبگان نیز بیشتر می شود.
• دشوار شدن صادرات خدمات دیجیتال: یکی از حوزه های موفقیت آمیز اقتصاد دیجیتال ایران، صادرات خدمات نرم افزاری و فریلنسینگ است. با محدود شدن بسترهای ارتباطی و نبود امکان تعامل مؤثر با مشتریان خارجی، این فرصت ها به شدت محدود شده و سهم ایران از بازار جهانی فناوری کاهش می یابد.
• کاهش نوآوری و ریسک گریزی در فضای استارتاپی: در شرایطی که بخش زیادی از سرویس های خارجی قابل استفاده نیست و رقابت با نمونه های جهانی به طور مصنوعی حذف می شود، انگیزه ای برای نوآوری، ارتقای کیفیت و ارائه خدمات بهتر باقی نمی ماند. این وضعیت به تدریج منجر به شکل گیری محیطی محافظه کار، انحصاری و فاقد رشد خواهد شد.
• محدود شدن دسترسی به استانداردهای بین المللی: از استانداردهای کدنویسی گرفته تا پروتکل های امنیتی و زیرساخت های ابری، بیشتر دانش فنی به صورت باز و بین المللی تولید و به روزرسانی می شود. در صورت جدا شدن از این چرخه، زیرساخت داخلی با تأخیر و نقصان به روزرسانی خواهد شد و خطرهای امنیتی یا ناکارآمدی سیستم ها افزایش می یابد.

امواج اینترنت در ایران

ایران ( صرف نظر ار اسراییل) اولین کشور خاورمیانه بود که در سال 1993 به اینترنت پیوست و در سال 1994 دارای اینترنت دانشگاهی شد. موج اول دسترسی به شبکه های جهانی در سال های ابتدایی دهه1370 شمسی با روندی کند اما بومی آغاز شد. در سال 1372 مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات توانست با گذر از موانع قانونی از طریق شبکه علمی و آموزشی اروپا و پس از ثبت جهانی حوزه ملی برخی از دانشگاه های کشور را به اینترنت متصل نماید.

تا سال 1374 در سطح جامعه دانشگاهی بهره برداری صرفا علمی و پژوهشی از اینترنت تقریبا بدون هیچ سیاستگذاری کلان با پهنای باند بسیار اندک گسترش یافت و حدود 60 هزار کاربر دانشگاهی را تحت پوشش برای اس ام اس مارکتینگ قرار داد. در سال های اخیر مسئولیت اینترنت بین دانشگاهی به سازمان پژوهش های علمی و صنعتی واگذار شده است و شبکه علمی کشور بیش از 140دانشگاه و مرکز پژوهشی را به یکدیگر و به اینترنت متصل کرده است. موج دوم اینترنت نیز از نهادهای .شهری سربرداشت و به توسعه بخش خصوصی انجامید.

در سال 1374 موسسه ندارایانه وابسته به شهرداری تهران اقدامات بلندپروازانه ای را با الگوبرداری از شبکه مینی تل فرانسه برای ارایه خدمات اطلاع رسانی شهری سامان داد و به تدریج به قوی ترین ارایه کننده خدمات اینترنت در بخش شبه دولتی شد. با ورود بخش خصوصی به این موضوع، گسترش اینترنت در ایران ادامه یافت به گونه ای که افزایش تعداد کاربران از 10 هزار نفر به 100 هزار نفر را در طول چهار سال می توان حاصل تلاش سودآور بخش خصوصی دانست.

جمع بندی

در نهایت، در پاسخ به این سوال که اینترنت ملی چیست، باید گفت طرحی است که با هدف تقویت زیرساخت های داخلی، افزایش امنیت اطلاعات و توسعه خدمات دیجیتال بومی مطرح شده است. از یک سو، این شبکه می تواند به کاهش وابستگی به اینترنت جهانی، پایداری بیشتر ارتباطات و ارتقای خدمات داخلی کمک کند. از سوی دیگر، نگرانی هایی درباره محدود شدن آزادی های اینترنتی، افت کیفیت خدمات و تاثیر منفی بر نوآوری و ارتباطات جهانی وجود دارد. با این حال، سرنوشت اینترنت ملی به این بستگی دارد که آیا می تواند هم زمان نیازهای فنی کشور را برآورده کند و اعتماد عمومی را نیز حفظ نماید یا خیر.

آژانس مایسا پناهی از شما برای مطالعه این مقاله صمیمانه تشکر می‌کند و امیدوار است مطالب ارائه شده برایتان مفید و الهام بخش باشد.